برنامه ریزی کالبدی برای محله : جمعه بیست و هشتم فروردین ۱۳۹۴ 17:56
برگرفته از مقدمه اي بر اصول طراحي سايت هاي مسکوني نوشته دکتر آذر

 

 ۰    مراحل اصلي طراحي يک سايت مسکوني

 يکي از عوامل مهم و موثر در شکل و طرح هر سايت درک درست و کامل از نيازها و اميال دقيق افرادي است که طرح براي انها تهيه مي شود . مسلما طبيعت طرح با توجه به عواملي چون بخش خصوصي  يا دولتي بودن توسعه ، سطوح در امدي افراد ساکن و امکان توسعه ( بر حسب استقرار در ناحيه مرکزي ، يا حاشيه شهر و يا روستايي بودن آن ) تغيير مي يابد . گرچه هر سايت با توجه به خصوصيات ويژه خود نياز به برخوردي خاص دارد ، اما مي توان عناصر و اصولي کلي – به نحوي که براي تمامي موارد مشترک باشد – جستجو نمود و به بررسي اهم آنها پرداخت .

در چهار چوب فرايند مرحله اي طراحي سايت ، مي توان مراحل طراحي يک سايت مسکوني را به تفصيل به صورت زير مجددا تنظيم نمود :

-    تنظيم اهداف و سياستهاي طراحي کالبدي

-    تعيين فضاها – کاربردهاي مورد نياز در سايت

-    تعيين ابعاد فضايي

-    تصميم گيري در مورد نسبت بين واحدهاي مسکوني با ابعاد گوناگون

-    تعيين استانداردهاي تراکم مسکوني

-    گونه بندي طراحي کل يک محله مسکوني

-    گونه بندي طراحي يک واحد همسايگي

-    گونه بندي طراحي يک بلوک شهري

-    گونه بندي طرح يک بن بست

-    گونه بندي نحوه اتصال ساختمانها

-    ترکيب گونه بندي معابر و گونه هاي بلوک شهري

 

۰      تنظيم اهداف و سياستهاي طراحي :

پايه هر قضاوتي در مورد يک طرح کالبدي ، نحوه تطابق آن طرح است با حيات ساکنين آن و در مورد يک سايت – محله مسکوني – تطابق مورد نظر مفهوم « قابل سکونت » مي يابد  : يعني قابل سکونت از تمامي جهات براي تمامي گروههاي سني ، نژادي و فرهنگي ساکن ، قابليت سکونت در ارتباط با « استانداردهاي طراحي » که – مي تواند هم کمي و هم کيفي باشد – قرار مي گيرند . يک « استاندارد کمي » يعني بعنوان مثال مقدار فضايي که بر حسب هر واحد مسکوني يا بر حسب هر خانوار مورد نياز است  . يک « استاندارد کيفي » يعني به عنوان مثال حفظ يا ايجاد شرايط محيطي ، بصري يا زيستي مناسب چون حفظ درختان يا ايجاد فضاي سبز و يا حفظ يا ايجاد منظر و ديد مناسب .

۰    تعيين فضاها  کاربردهاي مورد نياز در سايت

در هر طراحي کالبدي ، در هر سطحي چون واحد همسايگي ، محله ، شهر – مي بايست فضاهاي مورد نياز و ابعاد فضايي آنها مورد توجه قرار گيرند . يک سايت مسکوني معمولا متشکل است از فضاي باز و بسته مسکوني ، شبکه معابر دروني ، مرکز يا مراکز تجاري و خدماتي در سطح سايت و فضاي باز عمومي . مسلما بر حسب نياز ، فضاهايي از اين مجموعه کاسته ( چون مراکز تجاري – خدماتي و فضاي باز عمومي ) و يا افزوده خواهند شد ( چون فضاي توقف وسايل نقليه ، ايستگاه وسايل نقليه عمومي و غيره ) . ابعاد فضايي هر مقوله با توجه به عواملي چون اندازه جمعيت ساختماني  سني و جنسي جمعيت  و مقررات و استانداردهاي فضايي پيشنهادي تعيين مي گردند .

۰       تعيين استاندارد تراکم مسکوني  تراکم تجاري / اداري:

-    شاخص تراکم مسکوني :

تراکم معياري کمي است که امکان مقايسه ، داوري و کنترل هرگونه توسعه اي را فراهم مي آورد اما قادر به تعيين نوع استفاده از فضا نمي باشد و يکي از ارکان اصلي برنامه ريزي و طراحي  شهري در تعيين رابطه عملکردي ما بين زمين و مصارف گوناگوني که براي تملک زمين با يکديگر در رقابت اند .

-    انواع تراکم:

-  تراکم جمعيتي کل : اين شکل تراکم با استفاده از فرمول زير محاسبه مي شود:

                     نفر                       تعداد کل جمعيت ساکن =تراکم جمعيتي کل

                    هکتار                         مساحت کل ( هکتار )

-   تراکم مسکوني ناخالص : اين شکل تراکم معمولا براي يک محله يا ناحيه شهري مورد استفاده قرار مي گيرد و از رابطه زيرقابل محاسبه است :

واحد                   تعداد واحد مسکوني در محله يا ناحيه شهري = تراکم مسکوني ناخالص هکتار                 مساحت ناخالص محله يا ناحيه شهري ( هکتار )

-   تراکم مسکوني خالص : اين شکل تراکم معولا در سطح بخشي از يک شهر ، يک سايت ، يک محله ، يک مجموعه خاص مسکوني ، يک يا تعدادي بلوک مسکوني مورد استفاده قرار مي گيرد و از رابطه زير قابل محاسبه است :

  واحد                     تعداد واحد مسکوني موجود در ناحيه مورد نظر = تراکم مسکوني خالص هکتار                    مساحت خالص ناحيه مورد نظر ( هکتار )

 

                          

۰    اصول کلي طراحي واحدهاي همسايگي :

-  عناصر اصلي طراحي واحدهاي همسايگي

طرح شبکه شطرنجي

طرح سلسله مراتبي

-  گونه بندي طرح يک بلوک شهري

طرح صليبي

طرح انگشتي

طرح خوشه اي ساده

طرح خوشه اي مخلوط

-  گونه بندي طرح بن بست

    کوچه هاي بن بست

-  گونه بندي نحوه اتصال ساختمانها

گونه بندي نحوه اتصال ساختمانهايي با طبقات کم و متوسط

الگوي مجزا ( منفصل )

الگوي نيمه مجزا ( نيمه منفصل )

الگوي متصل

 

-    تنوع طرح گونه متصل

طرح زنجيره اي

طرح پاسيو ( مدل مديترانه اي )

۰ ترکيب گونه بندي معابر و گونه بندي طرح بلوک شهري

ترکيب شطرنجي با گونه انگشتي و خوشه اي

ترکيب طرح بن بست با ساختمانهاي رديفي

ترکيب طرح حياط با گونه خوشه اي

۰جهت و فاصله بين ساختمانها

در رابطه با نور آفتاب و نور روز هدف به حداکثر رسانيدن مقدار نور نفوذي در واحد مسکوني مي باشد . به عنوان يک قانون کلي ، طرحي که کوششي در جهت به يک خط درآوردن جلو خان ساختمانهاي مسکوني در يک جهت تقريبي شمال به جنوب نمايد ، مناسب تر از طرحي است که در جهت شرق به غرب قرار دارد : بدين صورت هم جلو و هم عقب ساختمانها نورمي گيرند ، يکي در صبح و ديگري در ظهر و بعد از ظهر . جهت گيري ساختمان ها برحسب نور در مکان ساختمانهاي بلند مرتبه و توسعه هاي بالا تراکم بالا اهميت پيدا مي کند ، زيرا در اين موارد بلوک هاي رديفي که معمولا فقط داراي يک کريدور مرکزي بوده و هر واحد مي تواند فقط يک جبهه رو به نور داشته باشد . بطور کلي ، نور روز و نور آفتاب که يک واحد دريافت مي کند تحت تاثير فضا و فاصله بين ساختمانها قرار دارد : دريافت نور کامل زماني امکان پذير است که يک خط ديد با زاويه 25 درجه از افق وجود داشته باشد . فضاي مورد نياز بين ساختمانها به نحوي که نور روز کافي تامين گردد .

۰    فاصله محرميت

رعايت فاصله محرميت يکي از اصول مهم طراحي شهري مي باشد . در حدود 5 / 21 متر حداقل فاصله قابل قبول براي محرميت پنجره به پنجره است . اين فاصله در مورد معابر يا فضاي باز خصوصي که عابرين در سمت ساختمان مورد نظر داراي ديدي تار از پنجره هاي طبقات بالاتر بوده و عابريني که معبر پياده سمت مقابل ساختمان مورد نظر که با وجود دارا بودن ديد مستقيم تر ، در حدود 14 – 13 فاصله دارند نيز قابل قبول است .

فاصله محرميت : حداقل قابل قبول فاصله محرميت از پنجره تا پنجره برابر21 متر است .

در صورتي که مابين ساختمانهاي مسکوني هيچ فضاي عبور عمومي وجود نداشته باشد ، مناسب ترين فاصله بين دو ساختمان حداقل 0 / 21 متر مي باشد .

فاصله 0/ 21 متر ، که فاصله مناسب بين ساختمانها تلقي مي شود ، فاصله اي است که شکل بدن انسان محو و اعمال انساني غير قابل تشخيص مي شوند و بنابراين فاصله است که در آنمحرميت فردي حفظ مي شود .

فاصله محرميت : فردي که در منتهي اليه فضاي باز خصوصي هر قطعه قرار داشته باشد ، مي بايست حداقل در فاصله 11 – 5 / 10 متري ساختمان مقابل قرار گيرد .

در صورت امکان فاصله اي برابر 18 متر از پنجره هر ساختمان تا ديوار حد فاصل قطعات مي بايست در نظر گرفته شود .

فاصله محرميت : فردي که در منتهي اليه فضاي باز خصوصي هر قطعه قرار داشته باشد مي تواند در فاصله مطلوب 18 متري از ساختمان مقابل قرار گيرد .

در صورتي که طول قطعات کم باشد ، ابتکارات طراحي مي توانند تا حدي جايگزين کمبود فاصله گردند ، به نحوي که پنجره هاي طبقات فوقاني واحدها بالاتر از خط چشم در وضعيت ايستاده بوده و حصار حد فاصل قطعات دراي ارتفاعي بيش از حد متوسط انسان باشد .

فاصله محرميت : جايگزيني ابتکارات طراحي

۰   دستورالعملهاي کلي طراحي معابر در محلات مسکوني

يک سايت مسکوني مي بايست عاري از هرگونه ترافيک عبوري باشد  .

معبر اصلي با زيرگذر پياده

معبر پخش کننده

معبر دسترسي

معبر پياده و فضاي باز

مدرسه

تجاري

تجزيه و تفکيک ترافيک

طرح معابر مي بايست به نحوي باشد که انتخاب راهي ميان بر از ميان محله مسکوني را تشويق ننمايد .

از طراحي معابر طولاني و مستقيم که امکان استفاده به عنوان زمين مسابقه را بدهد ، مي بايست پرهيز نمود .

در يک محله مسکوني مي بايست تا حد امکان تقاطع ها حذف گردند . بخصوص هنگاميکه دو معبر از يک رتبه همديگر را قطع نمايند . به طور کلي تقاطعهاي T شکل ترجيح دارند .

ما بين تقاطع ها مي بايست فاصله لازم در نظر گرفته شود . يک فاصله مناسب بين تقاطعهاي همجوار در حدود 45 متر پيشنهاد مي شود .

۰      راههاي گوناگون حل مشکل تقاطع معابر سواره هم عرض

 در صورت اجتناب ناپذير بودن وجود تقاطع هاي هم عرض ، مي بايست با توسل به ابتکارات طراحي از خطرات احتمالي ترافيک کاست  . راه حلهاي ممکن عبارتند از :

الف – ايجاد بن بست

ب – کاهش عرض مفيد يک معبر سواره و اختصاص فضاي اضافي به توقف گاه و فضاي سبز

ج- کاهش عرض تقاطع و اختصاص فضاي اضافي به فضاي سبز

د – ايجاد ميدان گاه در تقاطع

ه – ايجاد تفاوت بين عرض معابر بر حسب نيازهاي حرکتي و شدت حرکت

و – تفکيک جهات حرکت

۰  اصول کلي طراحي توقفگاه خودرو در محلات مسکوني

افازيش مالکيت خودروي شخصي داراي اين تاثير بر اهداف طراحي شهري بوده که تا حد امکان از تعداد خودروهاي متوقفي که درسطح يک محله مسکوني پراکنده مي گردند بکاهد ، گرچه ساکنين ، توقف در حاشيه معابر را در طول روز ترجيح مي دهند و براي خودروهاي خدماتي اينگونه توقف ها بناچار و اجباري است .

مضار توقف خودور در حاشيه معابر سواره

الف – ايجاد خطر براي کودکان

ب – ممانعت از جمع آوري زباله و نظافت خيابانها و ساير فعاليتهاي خدماتي در سطح محله

ج – ايجاد آلودگي هوا در محله مسکوني

د – کاهش ظرفيت معبر سواره

ه – تحديد جريان ترافيک در ساعات اوج به ميزان بيش از 50 درصد

۰   نياز به فضاي توقف در محلات مسکوني

با وجود مضار توقف خودرو در حاشيه معابر ، در صورتيکه پيش بيني توقف زيادي در حاشيه معابر مي شود ، مي بايست مسير جداگانه اي براي توقف در نظر گرفته شده و تعبيه شود : فضايي به عرض 5 / 2 متر و مصالحي سبکتر از مصالح معبر اصلي و با طولي در حدود 6 متر که صرفا براي منظور مورد نظر مورد استفاده قرار گيرد .

تخصيص فضاي توقف در يک محله مسکوني بر حسب نرخ مالکيت خودرو متفاوت است و تغيير مي نمايد . در محلاتي که ساکنين از گروه درآمدي بالاتري بوده و درنتيجه داراي نرخ مالکيت خودروي بالاتري باشند ، دو فضاي توقف براي هر واحد مسکوني باضافه يک محل توقف در حاشيه معبر سواره براي ملاقات کنندگان به عنوان حداکثر نياز به فضا در نظر گرفته مي شود .

۰  راه هاي گوناگون برخورد با مشکل توقف خودرو در يک محله مسکوني

به منظور برخورد با مشکل توقف خودرو دريک محله مسکوني و در صورت غير قابل اجتناب بودن آن براي کاهش خطرات ترافيکي ، راههاي زير پيشنهاد مي شود :

الف – ايجاد ميدانچه هاي خاص حرکت پياده

ب – ايجاد مسيرهاي خاص حرکت پياده

ج – ايجاد ميدانچه هاي خاص توقف خودرو

د – ترکيب ميدانچه خاص توقف خودرو و ميدانچه خاص حرکت پياده

۰   دستورالعملهاي طراحي فضاهاي توقف در يک محله مسکوني

در محلات مسکوني پر تراکم با ساختمانهاي تک واحدي امکان ايجاد توقف گاههاي عمومي موجود مي باشد . اين گونه فضاها مي بايست داراي شرايط زير باشند :

الف – به خوبي زه کشي شده باشند .

ب – محفوظ باشند .

ج – داراي مکان مناسبي منشعب از معبر پخش کننده قرار داشته باشند .

د – داراي زواياي مناسب ديد در تمامي جهات لازمه باشند .

۰   مکان يابي مراکز تجاري  رفاهي

خدمات تجاري به اضافه ساير خدمات مورد نياز در سطح يک محله مسکوني معمولا مراکز محلات را تشکيل مي دهند ، هر چند که به هر حال فعاليت غالب اين گونه مراکز تجاري مي باشد .

مناسب ترين مکان استقرار مرکز يک محله مسکوني در رابطه با توان بالقوه تجاري که خود تا حد زيادي به حوزه نفوذ مراکز موجود بستگي دارد ، تعيين مي شود  . بنابراين در هنگام مکان يابي يک مرکز محله مي بايست به نکات زير توجه نمود :

الف – اندازه جمعيت محله

ب – خصوصيات سني جمعيت محله

ج - ظرفيت خدمات موجود در محله

د – موجودي تسهيلات حمل و نقل عمومي

نوشته شده توسط حسین مشرف  | لینک ثابت |

اولویت های پژوهشی اولويت هاي پژوهشي دفتر برنامه ريزي و اقتصاد مسكن: 1. نظام بهينه ماليات هاي بخش مسكن 2. امكان سنجي و شيوه هاي عملياتي نمودن ابزارهاي نوين تامين مالي در بخش مسكن 3. بازار رهن مسكن در ايران (راه اندازي و توسعه بازار رهن، مشكلات و موانع و راه كارها) 4. صندوق هاي پس انداز مسكن در ايران 5. نظام بهينه تخصيص يارانه در بخش مسكن 6. صندوق هاي زمين و ساختمان در ايران 7. ساماندهي مشاورين املاك 8. الزامات و روش هاي ايجاد نظام اجاره داري حرفه اي در كشور 9. نقش كاداستر شهري در برنامه ريزي هاي مربوط به مسكن شهري 10. نقش GIS در برنامه ريزي شهري 11. بررسي عوامل موثر بر نياز به مسكن با تاكيد بر مسائل اجتماعي و جمعيتي (تغيير شكل خانوار و مراحل زندگي، گرايش به نوگرائي در مسكن، مهاجرت، تجردگرائي و...) 12. تاثير متغيرهاي اقتصاد كلان بر بازار مسكن 13. تامين مسكن گروه هاي كم درامد 14. بررسي عوامل موثر بر سيكل هاي قيمتي در بازار مسكن و راهكارهاي كاهش نوسانات در بازار مسكن 15. بررسي رابطه بخش مسكن و توسعه انساني (مطالعه بين كشوري يا بين استاني) 16. تعيين الگوي مصرف بهينه مسكن ( با توجه به شاخص هاي اقتصادي و اجتماعي در مناطق مختلف كشور) 17. تدوين برنامه ارتقاء بهره وري در بخش مسكن

نوشته شده توسط حسین مشرف  | لینک ثابت |

پنجشنبه سیزدهم فروردین ۱۳۹۴ 13:44

مقایسه پاسخدهی فضای شهری در بافت قدیمی و جدید

 

مقصود از این بررسی توجه به ابعاد و ویژگی هایی است که قابلیت های بالقوه فضا را به ظهور می رساند. در اینجا تنها به قیاس مختصر عوامل مؤثر بر پاسخدهندگی بین بافت جدید و قدیم بسنده می شود. مطلوب نظر آن است که ایده استفاده ترکیبی از ویژگی های مثبت در هر گونه از بافت شهری، در جهت نیل به ایجاد فضاهای انسانی تر پیش برویم.

 

 

نفوذپذیری

در فضای شهری عواملی مانند تعداد راه های ممکن برای رسیدن به مقصد، چیدمان عناصر و اجزا بر مسیر حرکت، و دسترسی آسان بر اساس سازوکار مشاهده نشانه های شهری از جمله عوامل موثر بر نفوذپذیری بافت شهری می باشند. اغلب بافت های شهری قدیمی (بلوکهای شهری) توانایی پاسخگویی به حرکت سواره و هماهنگ شدن با نیازهای شهرهای امروزی را ندارند، اما از لحاظ قابلیت به هنگام شدن و تقویت هویتمندی نسبت به بافت های جدید شهری از پتانسیل خوبی برخوردار هستند.

گوناگونی

فضا می تواند از لحاظ رساندن اطلاعات به مردم نقش اساسی ایفا کند که در اغلب فضاهای بافت های قدیمی شهری این ویژگی عیان است. اما با آنکه در ایجاد یک فضای جدید شهری دست برنامه ریز و طراح شهری از هر لحاظ باز است، نقصان گوناگونی عملکرد و فعالیت در اغلب فضاهای شهری بافت های جدید محسوس است؛ و در واقع یکنواختی و سکون حکمرانی می کند.

خوانایی

محیط می تواند بر چگونگی و سهولت درک مردم از فرصتها و موقعیتهایی که فضای شهری به آنان عرضه می دارد تاثیر بگذارد؛ این کیفیت فضایی خوانایی محیط نام دارد. این ویژگی در بیشتر فضاهای شهری بافت های قدیمی مشهود است. برای نمونه نشانه های شهری، تنوع شکل و فرم، بازی رنگ و نور و … خصایصی هستند که خوانایی محیط را تقویت می کنند. بافت های جدید در مواردی اندک این بُعد از پاسخدهندگی محیط را بروز می دهند که می توان آن را به صنعتی شدن ساخت و ساز و کاهش قابل توجه خلّاقیت در ساختمان سازی و طراحی فضا نسبت داد.

انعطاف پذیری

یک محیط مطلوب می تواند بر ابعاد توانمندی محیطی جهت پاسخگویی به استفاده های مختلفی که با اهداف انسان سازگار باشد، تاثیر مثبت بگذارد. این کیفیت انعطاف پذیری محیط نامیده می شود. در واقع اشکال و فرم هایی که فضای پیرامون را شکل می بخشند در مواجهه با مخاطب امکان انجام فعالیت های ممکن را اعلام می دارند. در فضاهای شهری بافت قدیمی قابلیت پذیرش فعالیت جدید قابل تشخیص است به طوری که فضای عمومی مثل میدان در طول سال کارکدهای متفاوتی را پذیرا می شود، و یا یک بازارچه می تواند به عنوان یک گذر اصلی نیز مطرح باشد. اما در بافت جدید اگر فضایی برای عملکرد خاصی تعریف شده باشد نمی توان کارکردهای متنوع را برای آن متصور شد که این امر در نحله فکری تفکیک عملکردها و “تابعیت فرم از عملکرد” یا “form follows function” نهفته است. برای مثال اگر فضای شهری خیابان تعریف شده باشد، جز قابلیت عبور اتومویبل ها معنای دیگری را بیان نمی دارد، و حتی عابران پیاده را با اکراه می پذیرد.

تناسبات بصری

این ویژگی در جزییات ظاهری یک مکان و حس زیبایی شناسی آن قابل تشخیص است. این خاصیت در ارتباط نزدیک با ابعاد و مقیاس انسانی و تعریف صحیح ظرف برای مظروف می باشد. اغلب فضاهای شهری بافت قدیمی به خوبی حس انسانی بودن ابعاد را القا می دارند، و زیبایی را در تناسبات مطلوب ابعاد و اندازه ها به رخ می کشند. اما این مهم به واسطه غلبه ماشین بر فضای شهری در بافت های جدید کمرنگ گشته و ابعاد و تناسبات نه برای باشیدن انسان که برای ماشین تعریف می شود.

غنای حسی

این ویژگی به نوع و حالت دریافت افراد از محیط های گوناگون برمی گردد و در واقع قوام تجربه حسی مخاطبان محیط را می سنجد. مسلما هر فضایی که در پس خود گذشته ای پر فراز و نشیب داشته و نشان دهنده تاریخ خود باشد دارای غنای حسی بیشتری خواهد بود؛ چرا که اگر مخاطب می تواند درک کند که محیط حرفهای بسیاری با وی دارد و او را برای ساعت ها سرگرم می سازد. در واقع دلیل علاقمندی جهانگردان به پرسه زنی در بافت های قدیمی شهرهای تاریخی ایران همین است.

رنگ تعلق

در این کیفیت معنای بسیار ساده ای نهفته است. در واقع حد و اندازه ای است که مردم می توانند مهر و نشان خود را در مکان بیابند یا به آن بیفزایند. این بدان معناست که اگر شخص بداند محیط اطراف چگونه، توسط چه کسی، چه زمانی، چرا و به چه منظور ساخته شده و نقش وی در آن فضا چیست به راحتی با آن ارتباط برقرار می کند. عکس قضیه نیز صادق است، به طوری که شخص ساکن در بافت جدید هیچ آگاهی نسبت به فضای پیرامونی خود نمی یابد و احساس خاصی نسبت به آن ندارد. در نتیجه اجتماع تبدیل به مشتی از انسان های ناآشنا و بی علاقه نسبت به محیط شهری می شود که بیشتر از حضور در فضای واقع به مَجاز علاقه مند هستند. در اصل انسان شهری امروز بدون آنکه خود بخواهد، در دور باطل از دست دادن هویت درگیر است که ریشه در مکان زندگی وی دارد.

منابع:

  • بنتلی و همکاران: محیط های پاسخده، ترجمه دکتر مصطفی بهزادفر، مرکز انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ۱۳۸۲
  • گیدیون،زیگفرید: فضا،زمان،معماری، ترجمه دکتر منوچهر مزینی، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۸۳
  •  

نوشته شده توسط حسین مشرف  | لینک ثابت |

ارزیابی کاربری های مختلف در طرح های شهری پنجشنبه سیزدهم فروردین ۱۳۹۴ 13:35

ارزیابی کاربری های مختلف در طرح های شهری

ارزیابی کاربری‎های مختلف شهری اساساً به منظور اطمینان خاطر از استقرار منطقی آنها و رعایت تناسبات لازم به دو روش کمّی و کیفی صورت می پذیرد. در ارزیابی کمّی براساس مقایسه سرانه‎های موجود کاربری‎ها با استانداردهای مربوط یا از طریق بررسی نیازهای فعلی و آتی منطقه مورد مطالعه صورت می‎گیرد. اما در ارزیابی کیفی ویژگی‎های کیفی تعیین شده و نسبت آنها به یکدیگر براساس چهار ماتریس ذیل بررسی می گردد:

الف – ماتریس سازگاری

کاربریهایی که در یک منطقه استقرار می‎یابند نباید موجب مزاحمت و مانع اجرای فعالیتهای دیگر گردند. بر این اساس کاربری ها از نظر سازگاری ممکن است حالت های ذیل را داشته باشند:

  1. کاملاً با یکدیگر سازگار باشند؛ یعنی هر دو خصوصیات مشترکی داشته و فعالیت آنها نیز بر یکدیگر منطبق باشد، مانند و مسکن کم تراکم.
  2. نسبتاً سازگار باشند؛ به این ترتیب که هر دو کاربری از یک نوع بوده، اما در جزییات اختلاف داشته باشند، مانند مسکن کم تراکم با مسکن با تراکم متوسط.
  3. نسبتاً ناسازگار باشند؛ یعنی اینکه میزان ناسازگاری بین دو کاربری از سازگاری آنها بیشتر باشد.
  4. کاملاً ناسازگار باشند؛ یعنی مشخصات دوکاربری هیچگونه همخوانی با یکدیگر نداشته و در تقابل با یکدیگر باشند، مانند کاربری صنعتی و کاربری مسکونی.
  5. بی تفاوت باشند؛ یعنی اینکه دو نوع کاربری از جهت سازگاری نسبت به هم بی تفاوت باشند.

برای تعیین میزان سازگاری وناسازگاری بین دو کاربری باید مشخصات و نیازهای مختلف هر یک را برای انجام دادن فعالیت عادی آن تعیین و سپس با مقایسه این مشخصات موارد توافق و عدم توافق را مشخص کرد. زمینه‎های قابل بررسی در این مورد عبارتند از اندازه و ابعاد زمین، شیب زمین، شبکه ارتباطی، تأسیسات و تجهیزات، کاربری های وابسته، کیفیت هوا، کیفیت صدا، میزان نور، بو، دید و منظره. همچنین نیازهای هر کاربری را براساس استانداردهای کمی و کیفی موجود تعیین و سپس آنها را با هم مقایسه می‎کنند و چنانچه مشخصات به دست آمده با یکدیگر مساوی یا نزدیک به هم باشد سازگار و در غیر اینصورت ممکن است نسبتاً ناسازگار باشند.

ب – ماتریس مطلوبیت

در این ماتریس سازگاری بین کاربری و محل استقرار آن ارزیابی می‎شود و براین اساس می‎توان گفت که هر کاربری طبق ویژگی های خاص آن برای محل خاصی مناسب است و هر محلی نیز کاربری خاص خود را می‎طلبد. برای تهیه ماتریس باید خصوصیات و نیازهای هر کاربری با ویژگی های محل استقرار تطبیق داده شود. خصوصیات محل استقرار ممکن است این عوامل باشد: اندازه و ابعاد زمین؛ موقعیت؛ شیب؛ خصوصیات فیزیکی (جنس خاک، توپوگرافی و غیره)؛ دسترسی؛ تأسیسات و تجهیزات؛ صدا، هوا و بو و کاربریهای همجوار. با مقایسه عوامل مذکور می‎‎توان نتیجه گرفت که محل هر کاربری کاملاً‌ مطلوب، نسبتاً مطلوب و یا کاملاً‌ نامطلوب است و براساس آن تصمیم مناسب را گرفت .

ج – ماتریس ظرفیت

هر فعالیت (کاربری) شهری مقیاسی دارد، همچنان که ساختار یک شهر از نظر کالبدی سطوح مختلفی دارد و چنان که دو مقیاس مذکور با یکدیگر منطبق باشد هر کاربری عملکرد مناسب خواهد داشت و هر سطحی از ساختار شهری نیز به نحو مؤثری از خدمات بهره‎مند خواهد شد و اگر منطبق نباشد مشکلات عدیده‎ای را برای هر دو پدیده به وجود خواهد آورد. برای مثال فعالیت درمانی ـ بهداشتی دارای سطوح زیر است:

پزشک عمومی، کلینیک عمومی، پزشک تخصصی، کلینیک تخصصی، بیمارستان عمومی، بیمارستان تخصصی و یا کاربری آموزشی را می‎توان چنین تقسیم کرد: مهد کودک، ابتدایی، راهنمایی، دبیرستان، دانشکده، دانشگاه کوچک و دانشگاه بزرگ، از طرف دیگر هر سطح از ساختار فضایی شهری نیز تنها ظرفیت پذیرش سطح مناسب از فعالیتها را دارد، بنابراین ساختار فضایی نیز می‎تواند چنین تقسیم شود: واحد همسایگی، زیر محله، محله‌،بخشی از شهر و منطقه شهری.

حال اگر بین دو مقیاس مذکور تناسبی وجود داشته باشد؛ یعنی برای مثال مقیاس دانشگاه به شهر، دانشکده به بخشی از شهر، دبیرستان به محله، راهنمایی و ابتدایی به زیر محله و مهد کودک به واحد همسایگی یا زیر محله تعلق یابد تناسب مطلوب حاصل می‎شود و فعالیتها براساس ظرفیت در نظر گرفته می‎شود و گرنه هر دو مخل هم خواهند بود.

د – ماتریس وابستگی

گاهی اوقات فعالیت یک کاربری، وابسته به فعالیت یا فعالیتهای دیگر کاربریهاست؛ برای مثال یک محله مسکونی بدون وجود خدمات آموزشی، درمانی و تجرای ناقص است و مراکز دیگر شهری نیز هر یک به نحوی با سایر فعالیتهای شهری در ارتباط اند و به آنها وابسته‎اند. بنابراین در این ماتریس میزان وابستگی کاربریها به یکدیگر و لزوم همجواری آنها بررسی می‎شود.

در ارزیابی کاربری اراضی شهری رابطه بین کاربری ها مهم است. چرا که در تأثیر و تأثر کاربری های شهری امکان دارد حوزه عمل آنها با یکدیگر تداخل داشته باشد و پارامتر فاصله می‎تواند آثار آنها را کاهش داده یا رفع کند؛ به طوری که دو کاربری ناسازگار نسبت به هم بی تفاوت باشند، مانند پالایشگاه و منطقه مسکونی که فاصله زیادی از هم دارند. به طور کلی در ارزیابی لازم است یک کاربری که در موقعیت خاصی قرار گرفته با کاربری دیگر در موقعیت خاص خود بررسی و ارزیابی شود. در نهایت پس از اینکه نتایج چهار ماتریس فوق به دست آمد می‎توان از طریق جدول ذیل در مورد کاربریهای خاص تصمیم‎گیری کرد .

منابع:

  • پورمحمدی، محمدرضا: برنامه ریزی کاربری اراضی شهری، انتشارات سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)،۱۳۸۲
  •   

     

     
نوشته شده توسط حسین مشرف  | لینک ثابت |

روند کار پروژه عملی درس برنامه ریزی کالبدی : یکشنبه بیست و چهارم اسفند ۱۳۹۳ 21:18

به منظور آشنایی دانشجویان محترم با روند کار عملی در این ترم درس برنامه ریزی کالبدی لطفا به موارد زیر توجه فرمایید. 

گروه بندی و انتخاب یکی از موضوعات بافت جدید- بافت فرسوده- بافت قدیم- بافت تاریخی- گردشگری-

تکمیل مطالعات مرحله شناخت (به تفصیل در جزوه کلاسی آورده شده است، از مطالعات جغرافیایی تا جمعیت و اقتصاد و شرایط اجتماعی)

شناسایی الویتها و محدودیتهای توسعه

برآورد جمعیت افق، مسکن و سرانه های مورد نیاز، تیپ واحدهای مسکونی، مساحت زمین و کاربریهای آن

استفاده از مدلهای مناسب کمی و کیفی، لکه گذاری و ارزیابی

رسم نمودار دایره ای ، طرح کانسپت و تدقیق کاربریهای پیشنهادی، ارائه جدول سرانه ها کاربری و سطوح اشغال و تراکم

ترسیم نقشه (دسترسی، لکه های بزرگ تا کوچک، سلسله مراتب راه ها، زیرساختها، کاربریها)

گزارش تفصیلی ساختارها، عرض و بر کف، شیب، شعاع، فضاهای عمومی، نورپردازی، فضای سبز

جزئیات طرح مانند خصوصیات پلاک، حیاط، پارکینگ، بام، رمپ، زیرزمین و سایر ویژگیهای معماری بنا

تدوین حقوق و قوانین، مدیریت محلی و پدافند غیر عامل، ارائه جدول کنترل پروژه برآورد درآمدها و هزینه های طرح

کامیاب باشید

حسین مشرف

 

نوشته شده توسط حسین مشرف  | لینک ثابت |

موضوعات تحقیق قسمت سوم چهارشنبه بیستم اسفند ۱۳۹۳ 7:28
برنامه ریزی شهری مکانیابی مجموع ههای مسکونی پایدار با استفاده از فرآیند تحلیل شبکه ای ( ANP ) در بافت مرکزی شهر یزد مجتبی آراسته- محمد مهدی عزیزی برنامه ریزی شهری مشکل یابی طرحهای جامع از دیدگاه رفتاری و مقایسه آن با وضع موجود به روش چیدمان فضا(Space Syntax ) ، نمونه موردی محله کبابیان شهر همدان محمدعلی جعفری بهمن- مجتبی خانیان برنامه ریزی شهری رویکرد بازآفرینی شهری در بافتهای فرسوده: برزن شش بادگیری شهر یزد علی زنگی آبادی- سعیده مؤیدفر برنامه ریزی شهری نقش پیوستگی فضاهای سبز در هویت بخشی طبیعی به شهر (مورد مطالعاتی شهرکرد) اسماعیل شیعه- حسین مشرف دهکردی برنامه ریزی شهری نقش مشارکت عمومی در گمانه¬زنی استعدادهای بومی فرخ مشیری برنامه ریزی شهری بررسی تأثیرات شهر الکترونیک بر ساختار کالبدی شهر، نمونه مورد مطالعه فردیسِ کرج رضا فرین مهر- سید محمدرضا خطیبی برنامه ریزی شهری مکان گزینی بهینه فضاهای بازی کوی و محله با استفاده از تکنیک های GIS و AHP ، نمونه موردی محله کردآباد اصفهان علیرضا نوروزی- مهین نسترن برنامه ریزی شهری بررسی تأثیرات شهر الکترونیک بر ساختار کالبدی شهر، نمونه مورد مطالعه فردیسِ کرج رضا فرین مهر- سید محمدرضا خطیبی برنامه ریزی شهری مکان گزینی بهینه فضاهای بازی کوی و محله با استفاده از تکنیک های GIS و AHP ، نمونه موردی محله کردآباد اصفهان علیرضا نوروزی- مهین نسترن برنامه ریزی شهری نقش مشارکت عمومی در گمانه¬زنی استعدادهای بومی فرخ مشیری برنامه ریزی شهری رویکرد بازآفرینی شهری در بافتهای فرسوده: برزن شش بادگیری شهر یزد علی زنگی آبادی- سعیده مؤیدفر برنامه ریزی شهری مشکل یابی طرحهای جامع از دیدگاه رفتاری و مقایسه آن با وضع موجود به روش چیدمان فضا(Space Syntax ) ، نمونه موردی محله کبابیان شهر همدان محمدعلی جعفری بهمن- مجتبی خانیان طراحی شهری بازنگری حدود مداخله طراحی شهری در ابنیه معماری ایران برای تعامل با نوآوری معماری ندا فیضی نجفی- حمید ماجدی
ادامه مطلب
نوشته شده توسط حسین مشرف  | لینک ثابت |

موضوعات تحقیق قسمت دوم چهارشنبه بیستم اسفند ۱۳۹۳ 7:27

برنامه ریزی شهری بررسی روند کاهش فضاهای باز شهری در فرآیند توسعۀ شهری علیرضا توکلی- مصطفی شمشیربند-سید علی حسین پور برنامه ریزی شهری الگوی پراکنش شهر ابوالفضل مشکینی،علیرضا غلامی و فریاد پرهیز برنامه ریزی شهری بررسی روند کاهش فضاهای باز شهری در فرآیند توسعۀ شهری علیرضا توکلی- مصطفی شمشیربند-سید علی حسین پور برنامه ریزی شهری تحلیل عوامل کیفیت بخش محیط گردشگری ساحلی با توجه به اسماعیل شیعه، سجاد علی پور اشلیکی طراحی شهری ارزیابی خیابا نهای شهری بر اساس رهیافت انسان گرا علی سلطانی، بهاره خداپرست طراحی شهری ارزيابي عدالت اجتماعي در طرح منظر شهري محله خو ببخت، منطقه 15 منوچهر طبيبيان- محمدصالح شکوهي-پارسا ارباب طراحی شهری بررسی و سنجش کیفیت زیبایی در منظر شهری بر اساس مفهوم دیدهای متوالی مسعود متولی معماری گونه شناسی مجتمع های مسکونی تهران با معیار فضای باز علیرضا عینی فر - سیده ندا قاضی زاده معماری بررسی تأثیر محیط طبیعی بر رفتار و اخلاق از دید متفکران اسلامی و عبدالحمید نقره کار، مهدی حمزه نژاد،محسن دهقانی تفتی معماری نگرشی بر قنات با محوریت آموزش و احیاء فناوری بومی، فرهنگ و الناز ابی زاده معماری تأثیر ضریب دید به آسمان در آسایش حرارتی کاربران فضای باز شهری، مصطفی بهزادفر - علیرضا منعام معماری کاهش خطر زلزلۀ مراکز آموزش عالی با کمترین هزینه، علیرضا فلاحی معماری بایسته های طراحی مسجد بر مبنای کارکردهای فرهنگی- اجتماعی محمدجواد مهدوی نژاد، محمد مشایخی برنامه ریزی شهری الگوي شناسايي سكونتگا ههاي غيررسمي با بكارگيري مدل نمونه شهر كرج اسماعيل شيعه - كيومرث حبيبي برنامه ریزی شهری ناحیه بهبود کسب و کار مجتبی رفیعیان، علیرضا اربابزادگان هاشمی برنامه ریزی شهری در بررسي روابط بين )GWR( كاربرد مدل رگرسیون وزن دار فضایی علی سلطانی- علیرضا احمدیان برنامه ریزی شهری تحليلي بر مفهوم مشاركت و كار گروهي در پروژههاي آمادهسازي اراضي مسكن مهر مهين نسترن و احدرعنايي طراحی شهری مدل سازی حرکت طبیعی افراد پیاده برپایۀ دید ناظردر فضاهای منوچهر طبیبیان - مهسا شعله طراحی شهری بررسی و سنجش حس امنیت در مناطق مختلف شهری فریبا قرایی - نفیسه راد جهانبانی طراحی شهری بررسی حس قلمرو و رفتار قلمروپایی در پارک های شهری مجتبی انصاری- سمانه جمشیدی طراحی شهری جستاري در نشانه شناسي شهري حميد ماجدي و زهرا السادات سعيده زرآبادي طراحی شهری از "لابي رنت" تا "هزار تو"، دو خوانش متفاوت از پيچيدگي در شهر سميه فلاحت طراحی شهری معيارهاي انتخاب رشته طراحي شهري در ايران از منظر دانشجويان سينا رزاقياصل معماری پديدارشناسي در عمل، آموختن از تحليل پديدارشناختي پالاسما از ويلا مايرآ محمدرضا شيرازي معماری تاثير اقليم بر شكلگيري عناصر معماري سنتي گيلان يوسف گرجي مهلباني و كيميا دانشور معماری پتانسیل سنجی انرژی باد و نقش بنيادين آن در تهويه مطبوع و زدودن مهناز محمودي- محبوبه پورموسی

نوشته شده توسط حسین مشرف  | لینک ثابت |

موضوعات تحقیق چهارشنبه بیستم اسفند ۱۳۹۳ 7:23
با سلام دانشجویان گرامی که این ترم درس پروژه با بنده اخذ نموده اند، نشر به اینکه در مورد چگونگی انتخاب موضوع توضیحاتی داده شد، می توانید موضوعات زیر را مشاهده و در زمینه هایی شبیه به این موارد، تحقیقات خود را گسترش دهید. تاکید می کنم حداقل 7 موضوع را انتخاب و برای اینجانب ایمیل نمایید.

برنامه ریزی شهری بررسی تأثیر بزرگراه بر ساختار اجتماعی محله های شهری: نمونه موردی محله های فدک و کرمان تهران اسماعیل شیعه- سمانه جلیلی صدرآباد- سمیه جلیلی صدرآباد برنامه ریزی شهری تحلیلی بر تأثیرات ساختار كالبدی محیط های شهری در امنیت گردشگران، نمونه موردی: حوزه ثامن مادرشهر مشهد سیمین تولائی- سید دانا علی زاده- پرستو علی زاده برنامه ریزی شهری تحلیل ناپایداری بافت های شهری و پهنه بندی میزان آسیب پذیری در برابر زلزله با استفاده از GIS&AHP ، نمونه موردی: بخشی از هسته مرکزی شهر سنندج کیومرث حبیبی- کومار جوانمردی برنامه ریزی شهری ارزیابی ابعاد کالبدی مسکن با رویکرد توسعه پایدار شهری، نمونه موردی: منطقه 8 شهر کرج ولی الله ربیعی فر- غلامرضا حقیقت نائینی- فریبا قرایی برنامه ریزی شهری ارزیابی نقش منظر فضاهای جمعی در کیفیت شهری، نمونه موردی: منطقه یک تهران علی اکبر حیدری- الهام امیرحاجلو- معصومه کارخانه- نرگس احمدی فرد برنامه ریزی شهری ارزیابی تطبیقی تحولات ساختاری و عملکردی شهر یزد ناشی از پیوستگی روستاهای ادغام شده، نمونه موردی: روستاهای خیرآباد و عیش آباد محمدحسین سرائی- سعیده مویدفر- مریم بیرانوندزاده برنامه ریزی شهری سنجش مطلوبیت سکونتی در توسعه میان افزای شهری با استفاده از مدل تصمیم گیری منطق فازی-نمونه موردی: منطقه 19 شهرداری تهران الهام سنگی- مجتبی رفیعیان برنامه ریزی شهری بررسی سطح پایداری اجتماعی در دو خیابان مطهری و 22 بهمن شهر رشت پویان شهابیان- میلاد پیرایه گر برنامه ریزی شهری بررسی تأثیر بزرگراه بر ساختار اجتماعی محله های شهری: نمونه موردی محله های فدک و کرمان تهران اسماعیل شیعه- سمانه جلیلی صدرآباد- سمیه جلیلی صدرآبادشیعه برنامه ریزی شهری بررسی و آزمون شاخص قابلیت پیاده روی و ارتباط آن با محیط ساخته شده شهر، نمونه موردی: شهر قروه صدیقه لطفی- اصغر شکیبایی برنامه ریزی شهری تحليل کمی و کیفی مقاله های مجله معماری و شهرسازی آرمان شهر از ابتدای انتشار تاکنون(92-1387) محمدهادی ستاوند- مجتبی روستا برنامه ریزی شهری بررسی تأثیر بزرگراه بر ساختار اجتماعی محله های شهری: نمونه موردی محله های فدک و کرمان تهران اسماعیل شیعه- سمانه جلیلی صدرآباد- سمیه جلیلی صدرآباد

برنامه ریزی شهری تحليل کمی و کیفی مقاله های مجله معماری و شهرسازی آرمان شهر از ابتدای انتشار تاکنون(92-1387) محمدهادی ستاوند- مجتبی روستا برنامه ریزی شهری ارزیابی ابعاد کالبدی مسکن با رویکرد توسعه پایدار شهری، نمونه موردی: منطقه 8 شهر کرج ولی الله ربیعی فر- غلامرضا حقیقت نائینی- فریبا قرایی برنامه ریزی شهری بررسی و آزمون شاخص قابلیت پیاده روی و ارتباط آن با محیط ساخته شده شهر، نمونه موردی: شهر قروه صدیقه لطفی- اصغر شکیبایی برنامه ریزی شهری بررسی تأثیر بزرگراه بر ساختار اجتماعی محله های شهری: نمونه موردی محله های فدک و کرمان تهران اسماعیل شیعه- سمانه جلیلی صدرآباد- سمیه جلیلی صدرآبادشیعه برنامه ریزی شهری بررسی سطح پایداری اجتماعی در دو خیابان مطهری و 22 بهمن شهر رشت پویان شهابیان- میلاد پیرایه گر برنامه ریزی شهری سنجش مطلوبیت سکونتی در توسعه میان افزای شهری با استفاده از مدل تصمیم گیری منطق فازی-نمونه موردی: منطقه 19 شهرداری تهران الهام سنگی- مجتبی رفیعیان برنامه ریزی شهری ارزیابی نقش منظر فضاهای جمعی در کیفیت شهری، نمونه موردی: منطقه یک تهران علی اکبر حیدری- الهام امیرحاجلو- معصومه کارخانه- نرگس احمدی فرد برنامه ریزی شهری تحلیل ناپایداری بافت های شهری و پهنه بندی میزان آسیب پذیری در برابر زلزله با استفاده از GIS&AHP ، نمونه موردی: بخشی از هسته مرکزی شهر سنندج کیومرث حبیبی- کومار جوانمردی برنامه ریزی شهری تحلیلی بر تأثیرات ساختار كالبدی محیط های شهری در امنیت گردشگران، نمونه موردی: حوزه ثامن مادرشهر مشهد سیمین تولائی- سید دانا علی زاده- پرستو علی زاده برنامه ریزی شهری ارزیابی تطبیقی تحولات ساختاری و عملکردی شهر یزد ناشی از پیوستگی روستاهای ادغام شده، نمونه موردی: روستاهای خیرآباد و عیش آباد محمدحسین سرائی- سعیده مویدفر- مریم بیرانوندزاده 


ادامه مطلب
نوشته شده توسط حسین مشرف  | لینک ثابت |

پروژه نهایی کارشناسی یکشنبه هفدهم اسفند ۱۳۹۳ 9:3
قابل توجه دانشجویان گرامی که با اینجانب پروژه نهایی گرفته اند. لطفا سه یا چهار موضوع که علاقه و تسلط بیشتری نسبت به آن دارید را انتخاب و به ترتیب الویت انتخاب برای بنده ایمیل فرمایید. 

و برای برگزاری جلسات مورد نیاز نیز هماهنگی به عمل آورید. 

مشرف 

mosharafdehkordi@gmailcom    

نوشته شده توسط حسین مشرف  | لینک ثابت |

قابل توجه دانشجویان عزیز کلاسهای روز سه شنبه        نوزدهم    اسفند اینجانب برگزار نمی شود و جلسه جانشین متعاقبا اعلام می شود. ضمنا  روز و تاریخ های برگزاری کلاسهای درس مبانی برنامه ریزی حمل و نقل شهری نیز با هماهنگی شما تعیین خواهد شد.

با سپاس فراوان 

مشرف 

نوشته شده توسط حسین مشرف  | لینک ثابت |